Ćwiczenia w mówieniu i pisaniu R. Nagajowa

WSiP 1977, str. 256, stan db+ (podniszczona lekko okładka)
ISBN

OD AUTORA
Niniejsza praca jest przeznaczona przede wszystkim dla młodych nauczycieli uczących języka polskiego w wyższych klasach szkoły podstawowej. Celem jej jest ułatwienie właściwej i pełnej realizacji ważnego działu programu nauczania języka polskiego, jakim są ćwiczenia w mówieniu i pisaniu.
Pierwszy rozdział pracy przedstawia wybrane poglądy na temat prowadzenia ćwiczeń w mówieniu i pisaniu w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat. Rozdział ten, mimo że dotyczy przeszłości, wykazuje, jakie metody w zakresie kształcenia języka ucznia są przestarzałe, a jakie należy uznać za nowoczesne; jakie należy potwierdzić i rozwijać, a jakim się przeciwstawić, tworząc zamiast nich nowe.
Dalsze rozdziały są metodyczną propozycją realizacji tego działu ćwiczeń w mówieniu i pisaniu, który dotyczy kształcenia umiejętności wypowiadania się w mowie i piśmie ucznia. Chodzi głównie o kształcenie umiejętności redagowania dłuższych form wypowiedzi pisemnych i ustnych oraz; kształcenia umiejętności budowania zdania w ścisłym powiązaniu z nauką gramatyki języka ojczystego. Pominięto natomiast omówienie ćwiczeń słownikowo-frazeologicznych i ćwiczeń w redagowaniu pism użytkowych, mimo że ściśle łączą się z omawianym zagadnieniem rozwijania umiejętności wypowiadania się-ucznia. Na ten temat ukazały się bowiem oddzielne pozycje.
Nauczyciel znajdzie w tej pracy wiadomości o zadaniach i celach ćwiczeń w mówieniu i pisaniu, sposobach łączenia nauki gramatyki z tymi ćwiczeniami, teorię dłuższych form wypowiedzi, ponadto wiele praktycznych wskazówek, przykładów i lekcji. Te ostatnie może bezpośrednio wyzyskać, dostosowując je do warunków swojej pracy szkolnej, może też na ich podstawie tworzyć własne, lepsze koncepcje pracy nad rozwijaniem języka ucznia.
Praca niniejsza ma ścisły związek z praktyką. Większość lekcji, tematów prac pisemnych, planów wypracowań, pomysłów rozwiązań metodycznych różnych zagadnień pochodzi z okresu mojej pracy nauczycielskiej w Szkole Podstawowej


SPIS TREŚCI
I. Zarys historii ćwiczeń w mówieniu i pisaniu. Wybrane zagadnienia
1. Walka o nowoczesność w dziedzinie ćwiczeń w mówieniu ii pisaniu
2. Niemieckie i francuskie wpływy na kształtowanie się metod prowadzenia ćwiczeń w mówieniu i pisaniu
3. Ćwiczenia w mówieniu i pisaniu a programy języka polskiego i obowiązujące metody nauczania
4. Praktyka szkolna a nowe prądy
II. Cel ćwiczeń w mówieniu i pisaniu, ich podstawa psychologiczna i społeczna
III. O języku ucznia i stylu jego wypowiedzi
IV. Ćwiczenia kształtujące język ucznia i styl jego wypowiedzi
1. Ćwiczenia słownikowo-frazeologiczne
2. Ćwiczenia gramatyczno-stylistyczne
A. Składnia
Ćwiczenia w zakresie zdania pojedynczego i jego równoważnika
Ćwiczenia w zakresie budowy zdań złożonych oraz imiesłowowego równoważnika zdania podrzędnego
Ćwiczenia w przekształcaniu mowy zależnej i niezależnej
Ćwiczenia wprowadzające skomplikowane struktury składniowe
Ćwiczenia związane z budową tekstu wielozdaniowego
B. Części mowy i fleksja Ćwiczenia w zakresie części mowy i fleksji
C. Słowotwórstwo Ćwiczenia w zakresie słowotwórstwa
Przykładowe lekcje z ćwiczeniami gramatyczno-stylistycznymi
3. Ćwiczenia stylistyczne
Przykładowe ćwiczenia stylistyczne
Przykładowe lekcje poświęcone ćwiczeniom stylistycznym
V. Ćwiczenie umiejętności sporządzania planu
1. Uwagi wstępne
2. Rodzaje planów
3. Wizualna i językowa forma planu 4 Uwagi metodyczne dotyczące kształcenia umiejętności sporządzania planu
VI. Dłuższe formy wypowiedzi
1. Uwagi wstępne
Przydatność kształcenia dłuższych form wypowiedzi Podział dłuższych form wypowiedzi
2. Opowiadanie
Cechy gatunkowe opowiadania
Język opowiadania
Ćwiczenia doskonalące formę opowiadania
Szkolne odmiany opowiadania
3. Opis
Cechy opisu przedmiotu, postaci, krajobrazu
Cechy opisu sytuacji
Język i styl opisu
Ćwiczenia związane z kształceniem opisu
4. Sprawozdanie
Cechy gatunkowe oraz styl szkolnego sprawozdania-reportażu
Cechy gatunkowe oraz styl szkolnego sprawozdania-recenzji
Cechy gatunkowe oraz styl szkolnego sprawozdania-protokołu
5. Charakterystyka
A. Charakterystyka jako źródło wiedzy o człowieku i czynnik rozwoju osobowości ucznia
B. Charakterystyka jako forma wypowiedzi Trzy fazy pracy nad charakteryzowaniem postaci
Plan charakterystyki Cechy gatunkowe charakterystyki
Odmiany charakterystyki
Ćwiczenia związane z charakterystyką jako formą wypowiedzi
6. Rozprawka
A. Cechy rozprawki!
B. Praca przygotowująca do pisania rozprawki
Rozprawka a nauczanie problemowe
Rozprawka a dyskusja
Rozprawka a pytania
C. Ćwiczenia związane z kształceniem umiejętności pisania rozprawki
Przykłady ćwiczeń stylistycznych
Przykłady ćwiczeń słownikowo-frazeologicznych
Przykładowe ćwiczenia kształcące zdolności intelektualne
Literatura pomocnicza