żywioł i forma wstęp do badań empirycznych nad kulturą współczesną Włodzimierz PAWLUCZUK

PIW 1978, str. 248, stan db

Zasadnicze problemy osobowości i kultury dają się sprowadzić do problemu czasu. Człowiek istnieje w czasie, jest skazany na przemijanie, na nieustanne schodzenie jego czynów i myśli ze sceny teraźniejszości w przeszłość. A jednocześnie osobowość ludzka jest w jakimś stopniu zaprzeczeniem czasu. To, co stanowi o naszym człowieczeństwie, nasze świadome samego siebie życie psychiczne istnieje na przekór czasowi. Istnieje ono o tyle, o ile istnieje to, co — ontologicznie rzecz biorąc — stało się niebytem: nasza przeszłość zakodowana w pamięci, a także to, co jest innym niebytem — przyszłość zawarta w naszych celach, planach i marzeniach. Poszczególne elementy kultury, jak mit, sztuka, filozofia, religia — dają się zrozumieć jako próba przeciwdziałania destruktywnej naturze czasu, jako poszukiwanie rzeczywistości nie ulegającej przemijaniu i sposobów kontaktu człowieka z tą rzeczywistością.


SPIS TREŚCI
Rozdział I. OSOBOWOŚĆ
1. Pojęcia
2. Podmiotowość dziecka
3. Odkrycie jaźni
4. Samorealizacja
5. Ku ludzkiej podmiotowości świata
Rozdział II. KULTURA
1. Funkcjonalistyczny i fenomenologiczny opis kultury
2. Antropologiczne i selektywne definicje kultury
3. Kilka uwag metodologicznych
4. Wielofunkcyjność działań ludzkich-w kulturach tradycyjnych
5. Reguły myślenia w kulturze ludowej
6. Człowiek i świat w kulturze ludowej
7. Jednostka i kultura w społeczności tradycyjnej
8. Kultura ludowa a kultura narodowa
9. Forma
10. Tekst
11. Forma ł żywioł
12. Cywilizacja a kultura
Rozdział III. CZAS
1. Świadomość czasu
2. Rozwój świadomości czasu
3. Wieczne teraz •
4. Raj utracony
5. Świat wartości
6. Czas mityczny
7. Działania autoteliczne i instrumentalne
8. Działania twórcze
9. Czyn bohaterski jako przezwyciężenie śmierci
10. Posiadanie rzeczy martwych
11. Styl życia jako kategoria empiryczna
ZAKOŃCZENIE