ILUSTRACJE ŚWIĄT KOŚCIELNYCH W POLSKIEJ SZTUCE Ks. W. Smoleń
Producent: (19)
RW KUL 1987 str. 342, stan db+/bdb- (pieczątki pobiblioteczne - wycofana, lekko podniszczona obwoluta)
Początki polskie] teologii, nauczania i kultu wyrażały się w objaśnianiu Pozdrowienia Anielskiegp. W okresie chrystianizacji Polski zachodziła korelacja między treściami przedstawień plastycznych, ilustrujących ideę Marii Bożej Rodzicielki - Theothokos, a zwiastowaniem Jej przez anioła, że za sprawą Ducha Świętego pocznie i porodzi Syna Bożego. Uformowania te zawierały podstawową prawdę o wcieleniu Syna Bożego [...].
W okresie gotyckim przedstawienia plastyczne przekształcały się z syntetycznych na opowiadające, co działo się pod wpływem egzegezy Pisma świętego i literatury popularne]. Punktem zainteresowania egzegetycznego oraz ilustracyjnego stało się całe opowiadanie o zwiastowaniu zawarte w Ewangelii św. Łukasza (1,26-38).
Plastyczną egzegezę przytoczonej perykopy ewangelicznej stanowi całostroni-cowa iluminacja rękopisu pochodzącego z Ostrowca Śląskiego, zawierającego żywot św. Jadwigi, który w 1353 roku wykonał Mikołaj Pruzia. Ilustracje kodeksowe umożliwiały oddanie rysunkiem największej liczby szczegółów. Związane z tekstem, spełniały często prekursorską rolę w ilustrowaniu tekstów biblijnych. Podobne znaczenie ma także załączona ilustracja.
Koronnym elementem związanym z Wielkim Czwartkiem jest obchodzenie pamiątki ustanowienia Najświętszego Sakramentu. Akt ten nastąpił podczas uroczystego spożywania Baranka Wielkanocnego, nazwanego Paschą. Ze względu na mający już nastąpić okres męki Chrystusa, traktowano wydarzenie jako akt pożegnania Chrystusa z Apostołami. Dlatego spotkanie nazwano Ostatnią Wieczerzą. Tak też są tytułowane ilustracje plastyczne poświęcone temu tematowi [...].
Zasadniczy układ kompozycyjny Ostatniej Wieczerzy w Ptaszkowej powtarza się na kwaterze zamkniętego poliptyku w Książnicach, datowanego na rok 1491. Dzieli je więc różnica ok. 50 lat. Na ich podobieństwo wpłynęło korzystanie z podobnych wzorów europejskich. Twórca książnickiego retabulum mógł znać z autopsji dzieło z Ptaszkowej. Było to tym bardziej realne, gdybyśmy przyjęli, że obiekt powstał w Krakowie i nie był przeznaczony dla Ptaszkowej, jako że wówczas nie było tamże ani kościoła ani parafii. Autor obiektu w Książnicach wykazuje wiele zgoła nowoczesnych umiejętności malarskich. W kontekście ongiś ustalonych form, mogły one uchodzić za nieporadności warsztatowe. W dzisiejszej natomiast perspektywie czasu zarówno kompozycja, jak i paleta malarska mają awangardowe znamiona, wybiegające naprzód aż do nowoczesnego malarstwa [...].
Wstęp
Introduzione
Pierwsza Niedziela Adwentu
Dominica I Adventus
Uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny (8 XII)
Solemnitas Conceptionis Immaculatae Beatae Mariae Virginis
Uroczystość Narodzenia Pańskiego (25 XII)
Solemnitas Nativitstis Domini
Święto Najświętszej Rodziny: Jezusa, Marii i Józefa
Festum Familiae Jesu, Mariae et Joseph
Święto św. Jana, apostoła i ewangelisty (27 XII)
Festum s. Joannis, apostoli et evangelistae
Uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki (1 I)
Solemnitas Sanctae Dei Genetricis Mariae
Uroczystość Objawienia Pańskiego (6 I)
Solemnitas Epiphaniae Domini
Święto Ofiarowania Pańskiego (2 II)
Festum Praesentationis Domini
Uroczystość św. Józefa, oblubieńca Najświętszej Marii Panny (19 III)
Solemnitas s. Joseph, sponsi Beatae Mariae Virginis
Uroczystość Zwiastowania Pańskiego (25 III)
Solemnitas Annuntiationis Domini
Wielki Post
Tempus Quadragesimae
Niedziela Palmowa - Męki Pańskiej
Dominica in Palmis - Passionis Domini
Wielki Czwartek
Feria Quinta in Coena Domini
Wielki Piątek
Feria sexta in Passione et morte Domini
Wielka Sobota
Sabbato Sancto
Niedziela Zmartwychwstania Pańskiego
Dominica Resurrectionis
Uroczystość św. Wojciecha, biskupa i męczennika, głównego patrona Polski (23 IV)
Solemnitas s. Wojtechi, episcopi et martyris, principalis patroni Poloniae
Wspomnienie św. Józefa Rzemieślnika (1 V)
Memoria s. Joseph Opificis
Uroczystość Najświętszej Marii Panny Królowej Polski, głównej patronki Polski (3 V)
Solemnitas Beatae Mariae Virginis Reginae Poloniae, patronae principalis Poloniae
Uroczystość św. Stanisława, biskupa i męczennika, głównego patrona Polski (8 V)
Solemnitas s. Stanislai, episcopi et martyris, patroni principalis Poloniae
Święto Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny (31 V)
Festum Visitationis Beatae Mariae Virginis
Uroczystość Wniebowstąpienia Pańskiego
Solemnitas Ascensionis Domini
Niedziela Zesłania Ducha Świętego
Dominica Pentecostes
Święto Najświętszej Marii Panny, Matki Kościoła
Festum Beatae Mariae Virginis, Matris Ecclesiae
Uroczystość Trójcy Przenajświętszej
Solemnitas SS-mae Trinitatis
Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Pańskiej - Boże Ciało
Solemnitas SS-mi Corporis et Sanguinis Christi
Uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa
Solemnitas Sacratissimi Cordis Jesu
Wspomnienie Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny
Commemoratio Immaculati Cordis Beatae Mariae Virginis
Uroczystość Narodzenia św. Jana Chrzciciela (24 VI)
Sokmnitas Nativitatis s. Joannis Baptistae
Uroczystość świętych apostołów Piotra i Pawła (29 VI)
Solemnitas ss. Petri et Pauli apostolorum
Wspomnienie Najświętszej Marii Panny z góry Karmel (16 VII)
Commemoratio Beatae Mariae Virginis de Monte Carmelo
Wspomnienie świętych Joachima i Anny, rodziców Najświętszej Marii Panny (26 VII)
Memoria ss. Joachimi et Annae, parentum Beatae Mariae Virginis
Wspomnienie Matki Boskiej Śnieżnej (obecnie: Wspomnienie rocznicy poświęcenia rzymskiej
bazyliki Najświętszej Marii Panny) (5 VIII)
Memoria Beatae Mariae Virginis „ad Nives" (nunc: Memoria dedicationis bazilicae s. Mariae)
Święto Przemienienia Pańskiego (6 VIII)
Festum Transfigurationis Domini
Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (15 VIII)
Solemnitas Assumptionis Beatae Mariae Virginis
Wspomnienie Najświętszej Marii Panny, Królowej (22 VIII)
Memoria Beatae Mariae Virginis, Reginae
Uroczystość Najświętszej Marii Panny Częstochowskiej (26 VIII)
Solemnitas Beatae Mariae Virginis de Częstochowa
Uroczystość Narodzenia Najświętszej Marii Panny (8 IX)
Festum Nativitatis Beatae Mariae Virginis
Wspomnienie Najświętszego Imienia Marii (12 IX)
Commemoratio SS. Nominis Beatae Mariae Virginis
Święto Podwyższenia Krzyża Świętego (14 IX)
Festum Exaitationis Sanctae Crucis
Wspomnienie Najświętszej Marii Panny Bolesnej (15 IX)
Memoria Beatae Mariae Virginis Perdolentis
Święto Michała, Gabriela i Rafała, Archaniołów (29 IX)
Festum ss. Michaełis, Gabrielis et Raphaelis, archangelorum
Wspomnienie Najświętszej Marii Panny Różańcowej (7 X)
Memoria Beatae Mariae Virginis a Rosario
Uroczystość Wszystkich Świętych (1 XI)
Solemnitas Omnium Sanctorum
Wspomnienie Wszystkich Wiernych Zmarłych (2 XI)
Commemoratio Omnium Fidelium Defunctorum
Wspomnienie Ofiarowania Najświętszej Marii Panny (21 XI)
Memoria Praesentationis Beatae Mariae Virginis
Uroczystość Chrystusa, Króla Wszechświata
Solemnitas D. N. Jesu Christi, Universorum Regis
Polskie Alfa i Omega
Alpha et Omega Polonorum
Ważniejsza bibliografia omawianych obiektów
Spis ilustracji
Początki polskie] teologii, nauczania i kultu wyrażały się w objaśnianiu Pozdrowienia Anielskiegp. W okresie chrystianizacji Polski zachodziła korelacja między treściami przedstawień plastycznych, ilustrujących ideę Marii Bożej Rodzicielki - Theothokos, a zwiastowaniem Jej przez anioła, że za sprawą Ducha Świętego pocznie i porodzi Syna Bożego. Uformowania te zawierały podstawową prawdę o wcieleniu Syna Bożego [...].
W okresie gotyckim przedstawienia plastyczne przekształcały się z syntetycznych na opowiadające, co działo się pod wpływem egzegezy Pisma świętego i literatury popularne]. Punktem zainteresowania egzegetycznego oraz ilustracyjnego stało się całe opowiadanie o zwiastowaniu zawarte w Ewangelii św. Łukasza (1,26-38).
Plastyczną egzegezę przytoczonej perykopy ewangelicznej stanowi całostroni-cowa iluminacja rękopisu pochodzącego z Ostrowca Śląskiego, zawierającego żywot św. Jadwigi, który w 1353 roku wykonał Mikołaj Pruzia. Ilustracje kodeksowe umożliwiały oddanie rysunkiem największej liczby szczegółów. Związane z tekstem, spełniały często prekursorską rolę w ilustrowaniu tekstów biblijnych. Podobne znaczenie ma także załączona ilustracja.
Koronnym elementem związanym z Wielkim Czwartkiem jest obchodzenie pamiątki ustanowienia Najświętszego Sakramentu. Akt ten nastąpił podczas uroczystego spożywania Baranka Wielkanocnego, nazwanego Paschą. Ze względu na mający już nastąpić okres męki Chrystusa, traktowano wydarzenie jako akt pożegnania Chrystusa z Apostołami. Dlatego spotkanie nazwano Ostatnią Wieczerzą. Tak też są tytułowane ilustracje plastyczne poświęcone temu tematowi [...].
Zasadniczy układ kompozycyjny Ostatniej Wieczerzy w Ptaszkowej powtarza się na kwaterze zamkniętego poliptyku w Książnicach, datowanego na rok 1491. Dzieli je więc różnica ok. 50 lat. Na ich podobieństwo wpłynęło korzystanie z podobnych wzorów europejskich. Twórca książnickiego retabulum mógł znać z autopsji dzieło z Ptaszkowej. Było to tym bardziej realne, gdybyśmy przyjęli, że obiekt powstał w Krakowie i nie był przeznaczony dla Ptaszkowej, jako że wówczas nie było tamże ani kościoła ani parafii. Autor obiektu w Książnicach wykazuje wiele zgoła nowoczesnych umiejętności malarskich. W kontekście ongiś ustalonych form, mogły one uchodzić za nieporadności warsztatowe. W dzisiejszej natomiast perspektywie czasu zarówno kompozycja, jak i paleta malarska mają awangardowe znamiona, wybiegające naprzód aż do nowoczesnego malarstwa [...].
Wstęp
Introduzione
Pierwsza Niedziela Adwentu
Dominica I Adventus
Uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny (8 XII)
Solemnitas Conceptionis Immaculatae Beatae Mariae Virginis
Uroczystość Narodzenia Pańskiego (25 XII)
Solemnitas Nativitstis Domini
Święto Najświętszej Rodziny: Jezusa, Marii i Józefa
Festum Familiae Jesu, Mariae et Joseph
Święto św. Jana, apostoła i ewangelisty (27 XII)
Festum s. Joannis, apostoli et evangelistae
Uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki (1 I)
Solemnitas Sanctae Dei Genetricis Mariae
Uroczystość Objawienia Pańskiego (6 I)
Solemnitas Epiphaniae Domini
Święto Ofiarowania Pańskiego (2 II)
Festum Praesentationis Domini
Uroczystość św. Józefa, oblubieńca Najświętszej Marii Panny (19 III)
Solemnitas s. Joseph, sponsi Beatae Mariae Virginis
Uroczystość Zwiastowania Pańskiego (25 III)
Solemnitas Annuntiationis Domini
Wielki Post
Tempus Quadragesimae
Niedziela Palmowa - Męki Pańskiej
Dominica in Palmis - Passionis Domini
Wielki Czwartek
Feria Quinta in Coena Domini
Wielki Piątek
Feria sexta in Passione et morte Domini
Wielka Sobota
Sabbato Sancto
Niedziela Zmartwychwstania Pańskiego
Dominica Resurrectionis
Uroczystość św. Wojciecha, biskupa i męczennika, głównego patrona Polski (23 IV)
Solemnitas s. Wojtechi, episcopi et martyris, principalis patroni Poloniae
Wspomnienie św. Józefa Rzemieślnika (1 V)
Memoria s. Joseph Opificis
Uroczystość Najświętszej Marii Panny Królowej Polski, głównej patronki Polski (3 V)
Solemnitas Beatae Mariae Virginis Reginae Poloniae, patronae principalis Poloniae
Uroczystość św. Stanisława, biskupa i męczennika, głównego patrona Polski (8 V)
Solemnitas s. Stanislai, episcopi et martyris, patroni principalis Poloniae
Święto Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny (31 V)
Festum Visitationis Beatae Mariae Virginis
Uroczystość Wniebowstąpienia Pańskiego
Solemnitas Ascensionis Domini
Niedziela Zesłania Ducha Świętego
Dominica Pentecostes
Święto Najświętszej Marii Panny, Matki Kościoła
Festum Beatae Mariae Virginis, Matris Ecclesiae
Uroczystość Trójcy Przenajświętszej
Solemnitas SS-mae Trinitatis
Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Pańskiej - Boże Ciało
Solemnitas SS-mi Corporis et Sanguinis Christi
Uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa
Solemnitas Sacratissimi Cordis Jesu
Wspomnienie Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny
Commemoratio Immaculati Cordis Beatae Mariae Virginis
Uroczystość Narodzenia św. Jana Chrzciciela (24 VI)
Sokmnitas Nativitatis s. Joannis Baptistae
Uroczystość świętych apostołów Piotra i Pawła (29 VI)
Solemnitas ss. Petri et Pauli apostolorum
Wspomnienie Najświętszej Marii Panny z góry Karmel (16 VII)
Commemoratio Beatae Mariae Virginis de Monte Carmelo
Wspomnienie świętych Joachima i Anny, rodziców Najświętszej Marii Panny (26 VII)
Memoria ss. Joachimi et Annae, parentum Beatae Mariae Virginis
Wspomnienie Matki Boskiej Śnieżnej (obecnie: Wspomnienie rocznicy poświęcenia rzymskiej
bazyliki Najświętszej Marii Panny) (5 VIII)
Memoria Beatae Mariae Virginis „ad Nives" (nunc: Memoria dedicationis bazilicae s. Mariae)
Święto Przemienienia Pańskiego (6 VIII)
Festum Transfigurationis Domini
Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (15 VIII)
Solemnitas Assumptionis Beatae Mariae Virginis
Wspomnienie Najświętszej Marii Panny, Królowej (22 VIII)
Memoria Beatae Mariae Virginis, Reginae
Uroczystość Najświętszej Marii Panny Częstochowskiej (26 VIII)
Solemnitas Beatae Mariae Virginis de Częstochowa
Uroczystość Narodzenia Najświętszej Marii Panny (8 IX)
Festum Nativitatis Beatae Mariae Virginis
Wspomnienie Najświętszego Imienia Marii (12 IX)
Commemoratio SS. Nominis Beatae Mariae Virginis
Święto Podwyższenia Krzyża Świętego (14 IX)
Festum Exaitationis Sanctae Crucis
Wspomnienie Najświętszej Marii Panny Bolesnej (15 IX)
Memoria Beatae Mariae Virginis Perdolentis
Święto Michała, Gabriela i Rafała, Archaniołów (29 IX)
Festum ss. Michaełis, Gabrielis et Raphaelis, archangelorum
Wspomnienie Najświętszej Marii Panny Różańcowej (7 X)
Memoria Beatae Mariae Virginis a Rosario
Uroczystość Wszystkich Świętych (1 XI)
Solemnitas Omnium Sanctorum
Wspomnienie Wszystkich Wiernych Zmarłych (2 XI)
Commemoratio Omnium Fidelium Defunctorum
Wspomnienie Ofiarowania Najświętszej Marii Panny (21 XI)
Memoria Praesentationis Beatae Mariae Virginis
Uroczystość Chrystusa, Króla Wszechświata
Solemnitas D. N. Jesu Christi, Universorum Regis
Polskie Alfa i Omega
Alpha et Omega Polonorum
Ważniejsza bibliografia omawianych obiektów
Spis ilustracji